Verscholen in het uitgestrekte struikgewas en omheind door oude stenen scheidingsmuurtjes heeft Le Clos des Fées alles weg van een prachtige prentkaart. De tussen de machtige steeneiken slingerende wijngaarden zijn hier in vroeger tijden met de houweel in de kleiholtes van het moedergesteente aangelegd. De keien werden stuk voor stuk door mens of paard uit de wijngaarden gehaald en geduldig generaties lang vakkundig opgestapeld door wijnbouwers die dag in, dag uit gebukt gingen onder deze zware werkomstandigheden.

Zelfs de oudste bewoners van het dorp vertellen dat voor zover zij zich herinneren, de kronkelende wijnstronken altijd al «oud» geweest zijn. In de verte houden de nog veel oudere, steile en blauwe kliffen van Vingrau trots stand tegen de Tramontane, de koude noordenwind die zo nadrukkelijk zijn stempel op deze contreien drukt. Aan de voet van de nabijgelegen Pyreneeën schittert en flonkert de Middellandse Zee. Als het waar is dat de feeën tijdens de zonnewende in deze streek bijeenkomen om te dansen, gebeurt dat ongetwijfeld hier op deze betoverende en geheimzinnige plek.

Zonder er echt over na te denken, voelde ik instinctief dat ik hier mijn liefde voor de wijn gestalte moest geven. Na gewerkt te hebben als keldermeester, restaurateur, schrijver over wijn en welzijn, werd het mij op een keerpunt van mijn leven duidelijk dat ik de handen uit de mouwen moest steken om eindelijk te doorgronden, of op zijn minst te begrijpen, hoe uit een onooglijk stuk hout jaren later een onvergetelijke godendronk kan voortspruiten.

Slechts gewapend met snoeischaar, hak en rugspuit zijn tal van wijnbouwers hier altijd wars gebleven van moderne technieken om hun oude wijnpercelen te bewerken. En zo ook ben ik op een mooie dag in 1997 begonnen, ongedwongen en zonder een rooie cent, maar vervuld van hoge verwachtingen.

En al gauw zat ook ik met een getaande huid, getekende handen en een lijf dat van de pijn soms niet meer vooruit wil. Ik ondervind het tegenwoordig aan den lijve: de wijngaard heeft in het dagelijkse leven weinig weg van de fluwelen sfeer van de grote restaurants.

De eerst wijn van het domein vormt niet alleen aanleiding tot tips en ideeën, analyses en tests, gesprekken en discussies over smaak en stijl, maar ook de grondslag van vriendschap, welgemeende belangstelling en solidariteit… begrippen die in de wijnwereld nog betekenis hebben.

Ik aarzel vaak om de eerste wijn van Le Clos des Fées ter sprake te brengen, want haast niemand lijkt mij te geloven. Achterin de kelder die een vriend mij welwillend ter beschikking had gesteld, konden wij pas de druiven van de trossen afrissen wanneer hij klaar was met zijn eigen werk. Ik herinner mij nog de vier kleine kunststoffen kuipen, de oude pomp die bij een antiquair niet zou misstaan, de zeefdoeken, het persen met de kracht van onze armen en de hark om het sap om te roeren. De oogst was karig en sommige druiven werden geplukt in verlaten wijngaarden, terwijl vanwege mijn gebrek aan ervaring het selecteren van de druiven eeuwen tijd in beslag leek te nemen. Nu eens liep de dag ten einde met grote vermoeidheid en een spoor van wanhoop, dan weer met voldoening, passie en zorgeloosheid. Dankzij het warme en droge wijnjaar 1998 waren wij – met onze voor deze streek nieuwe ideeën en methoden – van meet af aan in staat aantrekkelijke wijnen te maken. Een aanmoediging om de ingeslagen weg te vervolgen.

Een wonder! Reeds in april waren de wijnen al verkocht voordat ze gebotteld waren. Oef: als dat niet zo goed verlopen was, zou het onmogelijk geweest zijn om door te gaan wegens een gebrek aan financiële middelen. Hoe dan ook moest er een tweede baan op na gehouden worden om in het dagelijkse levensonderhoud te kunnen voorzien. De verkoop was een geruststelling voor onze bankier, die een nieuwe lening toestond. De eerste van een lange serie…

Het jaar stond in het teken van de verbouwing van de aan huis gelegen garage tot minikelder voor de wijnbereiding. Na het storten van een betonnen vloer, de aanleg van driefasen stroom, de verhuizing van de oude kuipen en de aanschaf van twee nieuwe RVS kuipen, was de aanschaf van een koelgroep wat teveel van het goede en moesten wij het koelwater voor de temperatuurbeheersing tijdens het gistingsproces dan ook overpompen vanuit de oude wasplaats aan de overzijde van de straat… Wie niet sterk is, moet slim zijn!

De omvang van de wijngaard neemt enigszins toe. 7 ha in productie, maar slechts 15.000 flessen. Daar blijken wij ons bij neer te moeten leggen, het zal altijd bij kleine opbrengsten blijven. 75% van de wijn wordt gerijpt in nieuwe houten vaten, waaronder met name een nieuwe wijn in houten demi-muid vaten. Het aanbod wordt steeds rijker. De belangstelling voor de wijnen van het Domein overtreft onze verwachtingen en wij krijgen steeds sterker de indruk dat wij op een veelbelovend stuk grond neergestreken zijn.

Negen hectare in productie en de eerste aanplantingen: 1,5 ha met het edele druivenras Syrah op speciaal geselecteerde onderstammen. De helling is zwaar en behoorlijk steil. Zullen wij ooit over een tractor beschikken om een dergelijk perceel met de ploeg te bewerken? Dat zien wij later wel. Een toekomstige aanschaf van het perceel neemt slechts luttele minuten tijd in beslag, maar het duurt jaren eer de wijnstokken goed geworteld zijn. Ondertussen brengt de motorploeg prima uitkomst. De gobeletsnoei dwingt ons tot de keuze van aparte staken voor elke wijnstok. Eerst keken wij nog naar die rare paaltjes in de omgeving en haalden met een ironisch glimlachje onze schouders op… tot ook wij al snel besloten om dit systeem te kopiëren.

Wat betreft de oogst maakt de «grand cru» wijnbouw het verschil. Niets kan de mensenhand vervangen. Merkwaardigerwijze worden alle druiven tegelijkertijd rijp. Wij trekken voor de laatste keer de sorteertafel uit de kast, hoewel wij dat toen natuurlijk nog niet wisten… In de kelder beschikken wij over twee nieuwe kuipen die beter voldoen aan onze geringe opbrengst en een wormpomp om de wijnmost maximaal te ontzien. Het aantal houten vaten neemt toe en de werkomstandigheden worden steeds beter. In de pers begint men aandacht te besteden aan Le Clos des Fées. Maar de emotie die onze wijn teweeg brengt, blijft onze grootste bron van trots en verrukking.

Een jaar waarin wij na meer dan 1.500 uur voorbereidend werk in de wijngaard in alle rust hebben kunnen uitkijken naar het optimale oogstmoment. Serge wordt aangenomen, die zich bekommert over de wijngaard en de ervaring en het instinct met zich meebrengt van iemand die nooit anders heeft meegemaakt. Ook de tractor doet – eerder dan voorzien – zijn intrede, precies op het juiste moment om de nieuwe aanplant voor te bereiden (1 hectare syrah, 50 are mourvèdre door massaselectie). Weg met de motorploeg en de kruiwagen, waar vanwege het zware werk niemand spijt van heeft. De rug- en motorspuiten verdwijnen waarschijnlijk nooit op de meeste steile hellingen.

Met vier vaste werkkrachten en enkele seizoenarbeiders voor een productie van 10 hectare, zitten wij voortaan op een logische verhouding voor een domein dat naar uitmuntendheid streeft. Het lukt ons eindelijk om in het dorp een kleine wijnkelder te huren voor de houten vaten en wij kopen dus een tweede wormpomp: jammer, maar dan rijden wij nog maar even door met onze Saxo…. Met de groei van het domein, nemen ook de risico’s toe. Maar wij blijven gedreven door slechts één streven: de bereiding van magische wijnen die de feeën waardig zijn…

De wijnjaren volgen elkaar op, maar zijn telkens anders. 2002 blijft in ons geheugen gegrift als een angstvallig wijnjaar, gekenmerkt door een betrokken lucht gedurende de gehele oogst, die in tegenstelling tot het jaar daarvoor bijzonder laat plaatsvond. Ons eerste moeilijke wijnjaar met ongekende weersomstandigheden, veel twijfels en aarzelingen. Achteraf was het een boeiend en bijzonder leerzaam jaar.

Omdat wij de oude wijnbouwmethoden absoluut in ere willen houden met een wijnstok per 1,5 vierkante meter, besluiten wij een hydrostatische rupsmachine aan te schaffen waarmee wij voortaan nagenoeg overal de bodem kunnen omploegen. Dit was overigens in 2002 van groot belang, opdat de omgeploegde grond veel water tot op grote diepte kon opslaan. In de loop van de herfst moesten wij met zeven mensen de vijftien hectare voortdurend in de gaten houden en elke wijnstok tot in de puntjes verzorgen… tot 28 oktober.

Fantastische zowel frisse als rijpe wijnen, waarvan de kwaliteit tijdens het rijpingsproces volledig tot zijn recht komt. Dankzij de installatie van een kleine koelgroep in de kelder, wordt het eindelijk overbodig om het water van de oude wasplaats over te pompen. Een tijdperk wordt afgesloten.

Het wijnjaar van de hittegolf. In Vingrau zijn de wijngaarden gewend aan de stress die grote droogten met zich meebrengen. Zowel de druivenrassen als de onderstammen worden hier al eeuwen lang speciaal op geselecteerd. Door twee keer te ploegen met de rupsmachine en de ezel aan het einde van de winter en het begin van het voorjaar is het gelukt de fijne oppervlaktevertakkingen van de wortels af te snijden op de plekken waar wij niet bij konden komen met de tractor. De wortels gaan weer de diepte in, op zoek naar water en voedsel, en verankeren zich dieper in het rotsgesteente zodat de druiven nog beter uiting geven van de minerale rijkdom van de bodem.

In september stopt het rijpingsproces ineens. Maar gelukkig is het slechts een kwestie van wachten en alles wordt geleidelijk aan weer normaal. De Carignan druiven spannen de kroon met een late oogst tot 23 oktober. Een verbluffende frisheid die onze mening sterkt dat het van groot belang is de wijnen al in een vroeg stadium te assembleren en de verschillende druivenrassen samen te laten rijpen. In de fles blijken de wijnen zich niet te kenmerken door «ingedikte» fruitaroma’s, waar wij allen zo bang voor waren. Nieuwe aanplant van 12.000 wijnstokken/hectare. Maar de bodem bleek daar niet genoeg op voorbereid en na een uitputtingslag van twee jaar hebben wij moeten besluiten één op de twee rijen te rooien. De natuur roept ons tot de orde en dwingt ons tot nederigheid.

Het jaar van de maturiteit. Het domein bereikt een omvang van twintig hectare. De extra oogst van de laatste vijf hectare past ongetwijfeld nooit in de te kleine garage, zodat wij genoodzaakt zijn slechts de allerbeste druiven te selecteren. Maar dat is geen probleem, in tegendeel, dat is precies wat wij willen: omdat alle wijngaarden als «grand cru» behandeld worden en het een fantastisch jaar is, is het moeilijk kiezen, maar wordt de uitmuntendheid gegarandeerd. In het dorp betrekken wij een oude kelder en worden de betonnen kuipen gerepareerd voor de bereiding van de «Sorcières» wijn, waarvan de kwaliteit nog verbeterd wordt door de komst van de druiven van de jonge Syrah wijnstokken. Met behulp van een speciale schoffel achter de rupstractor wordt het onkruid nauwkeurig gewied tussen de oude wijnstokken, die helemaal opleven door deze voorkeursbehandeling. Aanplant van een klein perceel Cabernet-franc door massaselectie, naast enkele are Tempranillo: weer een reden om ons in de omgeving voor gek uit te laten maken… Een jaar van uitstekende wijnen EN uitstekende truffels, iets wat in hetzelfde jaar slechts zelden voorkomt.

Een geweldig wijnjaar en een groot succes voor zowel de wijnen als voor het domein. Het vakblad Revue du vin de France meldt in mei dat wij voortaan het «domein nr. 1 in de Roussillon» zijn. Een extra aansporing voor iedereen om zich nog meer in te zetten… Na een natte winter ontwikkelen de stokken weinig druiven en was het vruchtverlies vrij hoog in de Grenache percelen. Een warme zomer, maar zonder droogte, noch hittegolf. Dankzij twee nieuwe warmtepompen kunnen wij voortaan zowel warme als koude lucht in de kelder blazen. Ook twee nieuwe sproeimachines kunnen op het juiste moment in gebruik genomen worden, want er bestond de gehele zomer een groot risico op schimmelvorming. Het team werkte hecht samen om de groei van de wijngaard snel, nauwkeurig en met zorg in goede banen te leiden. Tijdens de oogst bleken de druiven van een uitmuntende kwaliteit en de sorteertafel kon op zolder blijven. Vinificatie zonder problemen van betekenis. Rijke, maar strakke en krachtige wijnen. Uitbundige en complexe fruitaroma’s. Een uitzonderlijke kwaliteit van de tannine en veelbelovende bewaarwijnen die met de jaren steeds beter tot hun recht komen. Een ongekend goed wijnjaar.

Een jaar waarin wij ons bewust worden dat wij al jaren de Japanse «Kaizen» filosofie toepassen zonder het te weten… Een kennis legde ons de principes van deze filosofie uit, gebaseerd op een «geleidelijke en constante verbetering van kleine details met het streven een product te ontwikkelen dat aan de hoogste verwachtingen van de meest veeleisende klant voldoet». Dit jaar hebben wij alle machines vervangen, dat wil zeggen de drie tractoren, omdat wij liever het materieel willen aanpassen aan onze oude wijngaarden, dan de wijngaarden aan onze machines. In ons streven naar uitmuntendheid tellen alle details… Ons team wordt aangevuld door een achtste medewerker, terwijl het oppervlak van de wijngaard toeneemt tot 30 hectare na de (gewaagde…) aanschaf van een helling met oude Grenache druivenstokken, waar het gehele team zich gedurende twee maanden in een ijskoude wind met hart en ziel voor inzet. Een koude en regenachtige winter, de wijngaarden lopen laat uit, geen regen tussen mei en medio september, een uitputtende oogst met de nodige risico’s. Een geduldige vinificatie met geleidelijke overhevelingen. Na de gisting in de kuip blijken de wijnen geconcentreerd en krachtig en de kwaliteit komt tijdens het rijpen in de houten vaten geleidelijk tot zijn recht. Een gedenkwaardig jaar voor de wijnstokken.

Het jaar van de wind, die minstens 200 dagen over het land geraasd heeft. Nu eens de zuidwestenwind vanuit de Middellandse Zee, dan weer de koude en grillige noordwesten Tramontane waar je ’s winters ijskoud en ’s zomers gek van wordt. Eerste oogst van het nieuwe perceel met Syrah druiven op de granietbodem van Lesquerde. De ongebruikelijke naam zal ongetwijfeld weer vraagtekens oproepen in de omgeving. Maar de wijn is uitzonderlijk, en dat staat voorop. In maart vraagt men aan ons team, dat net na het winterse werk op adem begon te komen, om 30 hectare wijngaard en 40 hectare olijfbomen van de ondergang te redden. Onmogelijk. Wij beschikken daarvoor niet over de financiële, noch materiële, noch menselijke middelen. Wij gaan desalniettemin een kijkje nemen. Liefde op het eerste gezicht. Terwijl het team de mouwen opstroopt, worden de plannen gesmeed. Onze bank geeft zijn fiat. Dankzij de SAFER worden wij twee jaar lang als landbouwer beschouwd. Zal het ons lukken? Dat is de grote vraag, maar de bomen en wijnstokken zijn gered. Eerste oogst van consumptieolijven en voor olijfolie. De wijnoogst verloopt eenvoudig onder een gulle zon, waar iedereen wat vrolijker van wordt. Een ietwat langzame gisting. In het voorjaar is de suiker omgezet en tonen de wijnen hun kwaliteit: soepel, sensueel, vol fruit en zachte tannine. In het Engels spreekt men over «Pashmina tanins». Voor ons tiende oogstjaar konden wij ons niet beter wensen.

Het jaar van «Zuster Anna», waarin wij tevergeefs blijven wachten op de regen. Een zachte en droge winter, maar gelukkig gevolgd door enkele lentebuien op het moment waarop de wijngaard uit begint te lopen. Prima druifvorming. En daarna weer vier maanden droogte. Wij telden minsten 15 tot 20 dagen met zware wolken die op uitbarsten leken te staan. Maar er viel geen druppel regen, ondanks onze smeekbeden en regendansen… Maar de wijngaard blijft toch groen, zelfs hartje zomer, dankzij de vochtige zeelucht. Wij proberen, net als de «Boa van de Kleine Prins die een olifant heeft ingeslikt» Le Mas de la Chique met zijn 15.000 olijfbomen en zijn in de steek gelaten wijngaarden aan het domein toe te voegen. Op 11 september daalt een hemelse regen op aarde neer, en de uitgedroogde wijnstokken zuigen zich vol, zodat wij glanzend zwarte druiven kunnen oogsten. Probleemloze vinificatie, verleidelijke wijnen ondanks de dominante tannine. Onze eerste wijnjaar van de nieuwe cuvée Cabernet-Franc, «een bosgod met zijn speelfluit onder de wilde olijfbomen». De 849 flessen zijn binnen vijf dagen verkocht. Op het etiket waakt de bodgod elk jaar over de wijn. Een piepkleine oogst groene en verrukkelijke zwarte Lucques olijven.

Het jaar van «Zuster Anna», waarin wij tevergeefs blijven wachten op de regen. Een zachte en droge winter, maar gelukkig gevolgd door enkele lentebuien op het moment waarop de wijngaard uit begint te lopen. Prima druifvorming. En daarna weer vier maanden droogte. Wij telden minsten 15 tot 20 dagen met zware wolken die op uitbarsten leken te staan. Maar er viel geen druppel regen, ondanks onze smeekbeden en regendansen… Maar de wijngaard blijft toch groen, zelfs hartje zomer, dankzij de vochtige zeelucht. Wij proberen, net als de «Boa van de Kleine Prins die een olifant heeft ingeslikt» Le Mas de la Chique met zijn 15.000 olijfbomen en zijn in de steek gelaten wijngaarden aan het domein toe te voegen. Op 11 september daalt een hemelse regen op aarde neer, en de uitgedroogde wijnstokken zuigen zich vol, zodat wij glanzend zwarte druiven kunnen oogsten. Probleemloze vinificatie, verleidelijke wijnen ondanks de dominante tannine. Onze eerste wijnjaar van de nieuwe cuvée Cabernet-Franc, «een bosgod met zijn speelfluit onder de wilde olijfbomen». De 849 flessen zijn binnen vijf dagen verkocht. Op het etiket waakt de bodgod elk jaar over de wijn. Een piepkleine oogst groene en verrukkelijke zwarte Lucques olijven.

Een droge en koude winter tot in maart met hier en daar wat regen. Een droge zomer en een hete julimaand. De regen die op 23 juli viel, was meer dan welkom. In augustus was het snikheet en dus sprak men in deze contreien over een «normaal» jaar: warm en droog, waarin het wachten was op de fenolische rijpheid. Ik ben inmiddels niet meer de onervaren jongeman van twaalf jaar geleden en heb geleerd dat de tijd zijn werk moet doen. Het team werkt nauw samen en ik krijg voor het eerst de indruk dat ik eindelijk wat minder tijd hoef te besteden aan de dagelijkse beslommeringen en meer kan nadenken over wat wel en niet gedaan moet worden, wat allebei even belangrijk is.

Een lichte verandering in de bereiding van de Vieilles Vignes, met een rijping van de zwarte Grenache in kleine betonnen kuipen. Dit jaar ook iets meer Mourvèdre in de Clos des Fées, want die waren magistraal. Een nieuwe wijn, «Images Dérisoires», op basis van Tempranillo druiven, op gevoel af geassembleerd met wat zwarte Carignan. Een welkome aanvulling op mijn probeersels, mijn eigen achtertuintje waarin ik mijn ideeën de vrije loop laat.

Waarin kenmerkt zich een wijnjaar van de eeuw? Een uitzonderlijke kwaliteit. Een indruk van overvloed. Een gevoel van «eenvoud» gedurende de gehele groeicyclus. Een prettige, lange en kwalitatieve oogst. Wijnen die van begin af aan goed zijn en heel, heel lang tot de laatste druppel goed blijven. Als dat de definitie is van een «wijnjaar van de eeuw», komt 2011 in de Roussillon wat ons betreft daar ongetwijfeld voor in aanmerking.

Regen in het voorjaar, een fraaie uitloop van alle wijnstokken, een schitterende bloei, een frisse zomer met bewolkte luchten maar zonder regen, 60 dagen mooi weer tijdens de oogst zonder een dag van meer dan 30 graden, koele nachten met zeeën van tijd om schitterende druiven te oogsten. Halverwege de oogst zijn de kuipen al vol en wij vragen ons al snel af of wij wel alles binnen kunnen halen. Dankzij het mooie weer kunnen wij per perceel rustig wachten tot de laatste druif perfect rijp is. Concentratie, finesse en een uitzonderlijk fruitaroma. Een droomjaar waar nog lang over gesproken zal worden.